Czcionka:         Kontrasat:  http://pppozimek.pl/WCAG-A.png http://pppozimek.pl/WCAG-A.png http://pppozimek.pl/WCAG-B.png http://pppozimek.pl/WCAG-C.png         


Ćwiczenia artykulacyjne - wyymowa samogłosek - Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Ozimku

Ćwiczenia artykulacyjne - wyymowa samogłosek - Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Ozimku

Przejdź do treści


Ćwiczenia artykulacyjne - wymowa samogłosek


Ćwiczenia artykulacyjne to przede wszystkim prawidłowe wymawianie głosek w izolacji, a także ćwiczenia w wypowiadaniu tekstów.

Samogłoski pełnią bardzo ważną rolę w języku polskim, są bowiem warunkiem pięknej, wyrazistej i starannej wymowy. Ponadto:

  • angażują prawą półkulę mózgu odpowiedzialną za myślenie globalne (całościowe)

  • są elementem sylaby oraz nośnikiem akcentu

  • za ich pomocą możemy wyrażać uczucia i emocje.

Samogłoski pojawiają się w mowie dziecka najwcześniej, bo około 1-2 roku życia samogłoski ustne: a, o, u, i, y, e. Około 2-3 roku życia, dzieci zaczynają wymawiać samogłoski nosowe: ę, ą.

Samogłoski można wypowiadać w izolacji oraz przedłużać ich artykulację. A w związku z tym, iż mają wysoką głośność, słyszymy je wyraźniej. Jeżeli chcemy, by dziecko posługiwało się pięknym językiem możemy przeprowadzać z nim zabawy z samogłoskami.

Ćwiczenia wykonujemy przed lustrem demonstrując dziecku układ narządów mowy (języka i warg). U osób starszych ćwiczenia te mogą służyć poprawie dykcji.


Propozycje ćwiczeń:


Rozgrzewka” - wymawiamy głoski w izolacji:

  • głoska "a" - język układamy płasko i swobodnie na dnie jamy ustnej, przy opuszczonej żuchwie szeroko otwieramy usta

  • głoska "e"- język przesuwamy do przodu, spłaszczamy wargi, a kąciki ust cofamy jak do uśmiechu

  • głoska "o"- wargi wysuwamy do przodu i zaokrąglamy je, a język cofamy i uwypuklamy

  • głoska "u"- wargi wysuwamy do przodu tak, aby szpara ust utworzyła otwór jak przy
    gwizdaniu, język cofamy

  • głoska "i" - wargi rozciągamy w uśmiechu tak by przywierały do łuków zębowych, język układamy z przodu, a jego grzbiet zaokrąglamy.


"Zabawy artykulacyjne z samogłoskami":

  • Jaka to samogłoska ?
    Układamy usta w sposób charakterystyczny dla danej samogłoski. Dziecko zgaduje o jaką samogłoskę chodzi i wymawia ją głośno.


  • Wymawiamy samogłoski
    Wymawiamy kolejno samogłoski ustne, najpierw oddzielnie (staccato), a potem płynnie (legato). Po demonstracji ćwiczenia, dziecko naśladuje sposób jego wykonania. Zwracamy uwagę na wyraźną pracę warg, np.:

    a...........a............a..........aaaaaaa,
    o...........o............o..........oooooo,
    u...........u............u..........uuuuuu,
    e...........e............e..........eeeeeee,
    y...........y............y..........yyyyyy,
    i............i.............i...........iiiiiiiiii.


  • Wymawiamy oddzielnie samogłoski: a......o......u......e......y.......i

a potem łącznie: aouyei - ćwiczenie powtarzamy trzy razy.


  • Wymawiamy kolejno samogłoski: a......o......u......e......y.......i: bez użycia fonii (poruszamy jedynie wargami), szeptem, półgłosem oraz głośno.


  • Wyraźnie wymawiamy kolejne pary samogłosek:
    a-o, a-o, a-o .....

a-e, a-e, a-e ....

a-u, a-u, a-u ....

a-i, a-i, a-i ....

a-y, a-y, a-y ....

u-i, u-i, u-i ....

Dzieci młodsze mogą wymawiać w/w dźwięki naśladując odgłosy pojazdów np. karetki, policji, straży.


  • Zawody: Kto dłużej?

Informujemy dziecko, iż po głębokim wdechu powietrza nosem jak najdłużej będziemy wymawiali wybrane samogłoski np.: aaaaaa....., ooooooo......, uuuuu...., iiiiiii....., eeeeee...., yyyy....... .

  • Zabawa "Uczucia i emocje":

Za pomocą samogłosek wyrażamy z dzieckiem przed lustrem emocje i uczucia wzmacniając ich wyraz mimiką twarzy oraz barwą głosu np.:


"o" - zdziwienie, strach, złość

"a" - zaskoczenie, zdziwienie

"u" - podziw, zdziwienie

"y" - zastanowienie, niepewność

"i" - lekceważenie
"e" - dezaprobata, płacz.

  • Wyśpiewane samogłoski
    Zadaniem dziecka jest zaśpiewanie ciągu samogłosek (np.: a e u e y i u e a) na melodię piosenki pt.: „Wlazł kotek na płotek” lub "Jedzie pociąg z daleka" z wybrzmiewaniem samogłosek (np.: aeoiuea, aeoiuia, aeoiuia, aeoiuia .... uuu...).


  • Recytowanie wierszyka Wandy Chotomskiej pt.: "Maszyna do pisania".

Dziecko włącza się do recytacji wiersza podczas wymowy samogłosek.


Jestem maszyną do pisania.

Piszę litery i zdania:

A A A A A A - miała pani psa,

gdy pisała na maszynie,

to ten piesek siedział przy niej

ziewał - aaaaa....

U U U U U U U... - bardzo nudno psu

I I I I I I I - patrzy pies na drzwi,

inne pieski są na dworze,

a on z domu wyjść nie może,

warczy bo jest zły.


O O O O O O O..., kto to warczy, kto?

Kiedy pani skończy pracę,

wyprowadzi psa na spacer,

pójdzie razem z nią.


W pracy z dziećmi można wykorzystać również zagadki, opowiadania, rymowanki itp., które akcentują wyrazistą wymowę samogłosek.


  • Opowiadanie ilustrowane ruchem pt.: "Pory dnia":
    Jest noc (dziecko przykuca, chowa buzię w dłoniach).
    Budzi się dzień (podnosi się, przeciąga, mówi: ooo...)
    Jest południe. Słońce świeci wysoko (wyciąga ręce do góry, mówi: aaa...)
    Słońce zachodzi i jest już nisko (przysiada i mówi: uuu...)
    Jest noc (siedzi z buzią ukrytą w dłoniach, mówi: eee...).

  • Zagadki
    Dziecko słucha zagadek i odgaduje je, zwracając szczególną uwagę na wymowę samogłosek np.:

Jedzie szosą, pędzi drogą,

wiezie tatę, dziadka z brodą.

Kierownica, cztery koła,

czy już ktoś odgadnąć zdoła?

(autobus)

W nim pszczeli ród ma wosk i miód.

(ul)

  • Ćwiczenia dykcyjne - powtarzamy zdania:

Ząb zupa zębowa, dąb zupa dębowa, ząb, zupa, dąb.

Trębacz trąbi na wieży i nikt mu nie wieży.

Łabędzia muśniecie zdjęło zaklęcie.

Kłębi się kłębek w kłębowisku kłębków.

Dręczył, dręczył aż w końcu się zmęczył.



Literatura źródłowa:
T. Gałkowski, G. Jastrzębowska (red.), „Logopedia. Pytania i odpowiedzi. Podręcznik akademicki”, Opole 1999

https://przedszkolenowiny.pl/wp

eduSensus, Ćwiczeń stos i labiogramy



Opracowanie

Neurologopeda Alicja Janecka

Wróć do spisu treści